Posts Tagged ‘jatorria’

Euskal sena: euskerak ematen digun izateko era. Koldo Urrutia. Berria

2017/05/06

Euskal sena: euskerak ematen digun izateko era. Koldo Urrutia. Berria.

Askotan esan ohi da hizkuntza bakoitza mundu ikuskera bat dela, ingurumenarekin harremantzeko modu bat. Euskera ere hizkuntza oso berezia da, eta Euskal Herriak milaka urtez irautearen oinarrietako bat izan liteke, komunitate elkartua izateko laguntza ematen omen digulako.

Iruña Veleia eta kristautasuna. Jardunaldia Gasteiz larunbata 2016-11-19

2016/11/13

iruna-veleia_eta_kristautasuna_g1Iruña Veleia eta kristautasuna. Jardunaldia Europa jauregia, Gasteiz larunbata 2016-11-19. Euskeraren jatorria.

Iruña-Veleia eta kristautasuna. Koldo Urrutia.Naiz.

Iruña Veleia nazioarteko 2. Biltzarra. Vitoria Gasteiz 2016-5-7 larunbata

2016/05/04

Iruña Veleia nazioarteko 2. Biltzarra. Gasteiz 2016-5-7 larunbata.
Iruña Oka 2. biltzarra Veleia 2
Ama Ata
Martin Ttipia
Euskara jatorria

Iruña Veleia (Gasteiz) mendebaleko euskalkiaren jatorria. Koldo Zuazo.

2016/02/16

Euskalkien jatorria Gasteiz jatorria_03

Euskalkien jatorria. Koldo Zuzazo.

…Bigarrenik, gaur egungo euskalkiak Erdi Aroan gauzatu direla esango dut eta haien bost sorleku erakutsiko ditut: a) Iruñea, b) Gasteiz, c) Ekialdea, d) Bizkaiko erdigunea eta e) Beterri eskualdea.

GASTEIZ: Arabako lautada izan daiteke mendebaleko euskalkiaren ardatza. Gainera, XI. mendeaz gero behinik behin, Gasteiz hirigune handia zen; mende horretan antolatu zen apezpikutegia Armentian. Alderdi hartan sortutako berrikuntzak eremu zabalean hedatu zirela ematen du: Bizkaira, Gipuzkoako Goierri, Urola eta Deba ibarretara, Nafarroako Burunda, Ameskoa eta Lana eskualdeetara, Burgosko eta Errioxako zenbait eskualdetara. Hauexek dirudite handik zabaldutako joerak:

  • 1. -a batekin amaitzen diren hitzei artikulua gehitzean, -a + a > -ea egitea: luma + a > lumea.
  • 2. j bokalerdiak z eta tz busti eta x/tx bihurtzea: haize > axe, haitz > atx.
  • 3. Soziatiboko -gaz morfema: lagunagaz ‘lagunarekin’.
  • 4. Hurbiltze adlatiboko -rutz morfema: barrurutz ‘barru aldera’.
  • 5. Mugimenduzko aditzen osagarri diren aditz izenak inesiboan (ZERTAN) erabiltzea; ez adlatiboan (ZERTARA): laguna ikusten noa vs laguna ikustera noa.
  • 6. -rik morfema erabiltzea etxerik etxe, kalerik kale gisako esapideetan.
  • 7.edo + izenordain galdetzailea’ egiturako izenordainen sail osoa garatzea: edonor‘nornahi’, edonon ‘nonahi’, edonora ‘noranahi’, edonondik ‘nonahitik’…
  • 8. -to atzizkia: ederto ‘ederki’, polito ‘poliki’…
  • 9. Adberbioetako -la atzizkiari -n gehitzeko joera: nolan, honelan, halan…
  • 10. egin erroa nagusitu eta *ezan baztertzea: jan egizu ‘jan ezazu’.
  • 11. NOR-NORI-NORK saileko eutsi erroa: deust ‘dit’.
  • 12. NOR-NORI saileko adizkietako j-: jako ‘zaio’, jatort ‘datorkit’.
  • 13. -z aditz pluralgilea indartzea: jakuz ‘zaizkigu’.
  • 14. Gaztelaniatik hartutako aditzetan -ado > -adu eta -ido > -idu egitea: konfiadu ‘konfiatu’,atrebidu ‘atrebitu’.
  • 15. Aditz izenak osatzeko zenbait morfema: a) -etan (suplikaetan ‘suplikatzen’), b) -ketan (bidalketan ‘bidaltzen’), c) -zaiten/-zaen (eltzaiten/eltzaen ‘heltzen’).
  • 16. Kausa eta helburuzko perpausetako -tearren: zu ikusterren etorri da ‘zu ikusteagatik etorri da’.

*IKUSPEGI HORREN OINARRIAK*
Mendebalean dago ikuspegi horren oinarririk sendoena eta ia bakarra. Izan ere,
Araban, Bizkaian eta Deba ibarrean antzeko euskalkia egin izan da. Bestalde, Arabako
elizbarrutian bildu zen eremu hori, harik eta XI. mendearen amaieran, Calahorrakoan
sartu zen arte. Eta, gainera, eremu horretan karistiarren leinua zegoela esan ohi da; ez
autrigoiena, Oihenartek huts egitez esan zuen bezala. Horren arabera, beraz,
euskalkien mugak, leinuenak eta elizbarrutienak bat datoz mendebalean.
Gipuzkoako ipar-ekialdea ere sarri aipatu dute ikuspegi horren aldekoek; gehienbat
Oiartzun, Hondarribia eta Irun alderdia. Eremu horretan euskara nafarra egiten zela
esan zuen Bonapartek eta antzina baskoien lurraldea omen zen. Baina bada kontraesan
bat: elizaz ez zegokion Iruñeko Elizbarrutiari, Baionakoari baizik.
Hizkuntzari berari dagokionez, gertakari bakarra aipatu da euskalkiak, leinuak eta
elizbarrutiak lotzeko: /edun/ aditzaren erroa. Horren arabera, /-o-/ dago karistiarren
eremuan /(dot), -e-/barduliarrenean /(det)/, eta/ -u-/ baskoienean /(dut)/. Baina arrazoi
bakar hori ere ez da zuzena. Karistiarren eremuan /-o-/ ez da inondik inora erabatekoa.
Gasteizen egindakoa dirudi Landucciren hiztegia (1562) eta /-u-/ erroa agertzen
da: /dut, duk, duzu./ Eta Gasteiz baino mendebalerago ere, Zigoitia eskualdean, /-
u-/ erroa jaso zuen R. Mª. Azkuek, XX. mendearen erdialdean.
*KOLDO MITXELENAREN IKUSPEGIA*(1915-1987)
Mitxelenak 1981ean argitaratutako “Lengua común y dialectos vascos” artikuluan aipu
labur bat egin zuen euskalkien jatorriaren gainean. Haren iritzian, Erdi Aroan
sortutakoak ziren, erromatarren Inperioa desegin ondorengo garaian. Arrazoi bi
aurkeztu zituen uste horren alde:/a)/ Euskalkien arteko batasuna handia da, eta hori ez
zen horrela izango baldin eta euskalkiak oso aspaldikoak balira,/ b)/ Latinetik hartutako
maileguak modu berezian egokitu dira euskarara, baina modu berezi hori berdina da
euskalki guztietan, eta hori ere ez zen horrela izango, baldin eta euskalkiak
erromatarrak etorri zirenerako egituratuta egon balira. Beste era batera esateko,
euskara euskalkietan zatituta egon balitz, latineko maileguak bakoitza modu batera
egokituko zen euskalkien arabera. Eta gauzak bestela dira. Euskaraz, esate
baterako, /aingeru, bake, borondate, gela… /esaten dira. Euskaraz baizik ez dira
horrela esaten, baina euskalki guztietan esaten dira modu horretan.
Zuzena dirudi Mitxelenaren ikuspegiak eta, gainera, hark aipatu zituen arrazoi biei
hirugarren bat gehitu behar zaie: benetan bereziak diren euskalkiak bazterretako biak
dira, zuberotarra eta mendebalekoa. Erdiguneko hizkeren arteko aldeak txikiak dira;
Lapurdi, Nafarroa Behere, Nafarroa eta Gipuzkoako hizkerak oso antzekoak dira.
Jakina, hori ere ez zen horrela izango euskalkiak oso aspaldikoak balira.

 

Ertzaintza eta Iruña Veleia. Koldo Urrutia. Naiz

2016/02/12

euskararenjatorriaErtzaintza eta Iruña Veleia. Koldo Urrutia. Naiz.

Bertsio ofizial horretan oinarrituta, Arabako Foru Aldundiak Eliseo Gil eta Lurmen kanporatu zituen eta haien lekuan kanporatzen lagundu ziotenak jarri zituen: EHUko Arkeologia Saila, Euskal Filologia Sailaren laguntzarekin. Sei urte pasatu dira eta erakutsi duten gauza bakarra aldare baten oinarria izan da.

Hitzaldia Iruña Veleia. Mendaron abenduak 3 osteguna

2015/12/01

Mendaro

Hitzaldia Iruña Veleia. Mendaro, abenduak 3. Euskeraren jatorria.

19:00etan Mendaroko udaletxea.

Iruña Veleia hitzaldia debekatua EHUko Letren fakultatean

2015/11/18

Iruña Veleia 7 urte hitzaldiaIruña Veleia 7 urtez bahituta. Zergatik? Hitzaldia debekatua. Euskeraren jatorria.

Hitzaldia kalean emango dute.

Iruña Veleia hitzaldia debekatua

Hitzaldia azaroak 19: Iruña Veleia 7 urtez bahituta. Zergatik? EHUko Gasteizko Letren Fakultatean

2015/11/16


Euskeraren Jatorria Elkarteak hitzaldia emango du EHUko Gasteizko Letren Fakultatean lotsaren urteurrenean.
◾Izenburua:Iruña-Veleia, 7 urtez baituta. Zergatik?
◾Eguna eta ordua: azaroak 19, osteguna, 13:00
◾Lekua: Gasteizko EHUko Letren fakultateko 0.14 gela
◾Hizlari: Euskeraren Jatorria Elkartea

Euskararen jatorria. PNAS. Elhuyar aldizkaria

2015/09/08

Ancient genomes link early farmers from Atapuerca in Spain to modern-day Basques

Torsten Günthera,1, Cristina Valdioseraa,b,c,1, Helena Malmströma, Irene Ureñac,d, Ricardo Rodriguez-Varelac,d, Óddny Osk Sverrisdóttira, Evangelia A. Daskalakia,e, Pontus Skoglunda,e,f, Thijessen Naidooa, Emma M. Svenssona,g, José María Bermúdez de Castroh, Eudald Carbonelli, Michael Dunnj, Jan Storåe, Eneko Iriartek, Juan Luis Arsuagac,d, José-Miguel Carreteroc,k, Anders Götherströme, and Mattias Jakobssona,l,2

euskararenjatorria

Euskaldunon jatorria. Elhuyar aldizkaria

Euskaldunon jatorria, Iberiar penintsulako lehen nekazariekin erlazionatua
Galarraga Aiestaran, Ana
Elhuyar Zientzia

Uppsala Unibertsitateak gidatutako nazioarteko ikerketa-talde batek frogatu duenez, gaurko euskaldunen jatorri genetikoa Iberiar penintsulako nekazari zaharrenekin erlazionatuta dago. Hain zuzen ere, duela 3.500-5.500 urte Atapuercan bizi ziren zortzi gizakiren genomak aztertu dituzte, eta ondorioztatu dute euskaldunena dela haiekin ahaidetza estuena duen gaur egungo populazioa… Alegia, litekeena dela euskararen sustraiak Ekialde Hurbiletik etorri ziren nekazari haien hizkuntzan egotea.

PNASen argitaratutako artikuluan ere hala iradoki badute ere, hipotesi bat baino ez dela ohartarazi du Iriartek: “Ondorio logikoa da, baina hizkuntzalariek frogatu beharko dute zuzena ote den”.

John D. Bengtson hizkuntzalariaren teoriaren antza du.

John D. Bengtson Basque Language: History and Origin. Euskara historia eta jatorria. Hitzaldia Donostiako Koldo Mitxelena Kulturunean 2010-11-4ean. John D. Bengtson
Association for the Study of Language in Prehistory
Savage, Minnesota.U.S.A.
More information: J.D. Bengtson. 2008. Linguistic Fossils.
J.D. Bengtson Homepage: http://jdbengt.net/
Tower of Babel (Basque Etymologies): http://starling.rinet.ru/main.html
ASLIP / Mother Tongue: http://www.aslip.org/

 

Ostrakak ikustea eskatu dute hiru elkartek

2015/06/29

Ostrakak ikustea eskatu dute hiru elkartek SOS Iruña Veleia, Martin Ttipia eta Euskararen Jatorriak.

Martin Ttipia, SOS Iruña-Veleia eta Euskeraren Jatorriko kideek gaur egin dute, laugarren aldiz, grafitoak ikusteko eskaera Arabako Foru Aldundiko gobernu berriari